Recenzja "W stronę nowej racjonalności" (Warszawa 2025) autorstwa Sławomiry Walczewskiej (">>Nie gań aż przeczytasz<<", Kwartalnik Filozoficzny, t. 53: 2025 [2026])

Z wielką przyjemnością przeczytałem krótki, w tradycyjnym rozmiarze recenzji, ale bardzo treściwy tekst Sławomiry Walczewskiej nt. książki W stronę nowej racjonalności. Hegel, Trentowski i poszukiwania zaginionej prawdy (Warszawa 2025). Autorka osadza moją publikację w dwóch kontekstach, w których do tej pory recenzenci jej nie umieszczali, a mianowicie najdawniejszej historii filozofii pisanej po polsku (Wojciech Dembołęcki, Wywod iedynowłasnego panstwa swiata, Warszawa 1633; Feliks Jaroński, Jakiej filozofii Polacy potrzebują?, Kraków 1810) oraz własnych doświadczeń z uprawiania filozofii w języku polskim w latach 80. i 90. minionego wieku na Uniwersytecie Jagiellońskim. W przypadku obu tych teł mamy do czynienia nie tylko z abstrakcyjną refleksją intelektualną, lecz także z narracją autobiograficzną. Bowiem Polka pisząca o myśli polskiej, także tej powstającej przed jej urodzeniem, opowiada także o sobie, podobnie jak zajmujemy się (także) sobą, gdy badamy dzieje naszych rodzin. Właśnie dzięki temu wybrzmiewa najwyraźniej to, co przynajmniej w moich uszach jest głównym przesłaniem recenzji Walczewskiej: filozofowanie jest praktyką (także) społeczną, odbywa się ono zawsze w konkretnych relacjach międzyludzkich, w konkretnych językach, których nie da się oderwać od ziemi, na której żyją mówiący nimi ludzie.



"Feliks Jaroński w odczycie... Jakiej filozofii Polacy potrzebują? wyłożył swoje rozumienie filozofii i jej języka. Według niego filozofia ma być umiejętnością wstępną, poprzedzającą wszelkie działania rozumowe, których celem jest uczynienie człowieka lepszym i szczęśliwszym, i musi być dobrze osadzona w języku naturalnym. Zadaniem filozofii jest, żebyśmy mówiąc >>piękno<<, >>porządek<<, >>uczciwość<<, >>doskonałość<< czy >>honor<<, tak samo dobrze rozumieli, o czym mówimy, jak wtedy, gdy mówimy >>dwa<<, >>dziewięć<<, >>zaimek<<, >>rzeczownik<< czy >>trójkąt<<.

Książka Wyszkowskiego inspiruje nie tylko do podjęcia tradycji polskiej filozofii XIX wieku, i w ogóle tradycji filozofii polskiej, lecz także do namysłu nad relacją między racjonalnością a narodowością."



S. Walczewska, "Nie gań aż przeczytasz". Uwagi na marginesie rozprawy Konrada Wyszkowskiego, Kwartalnik Filozoficzny 2025 (2026), t. 53, z. 1-4, s. 148-151. Tekst nie jest dostępny online, ale z chęcią podzielę się z zainteresowanymi badaczami lub znajomymi jego skanem.

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

„Polska jest jak obwarzanek”. Polskość jako nienormatywność

Obraz
Zapis dźwiękowy referatu pt.  „Polska jest jak obwarzanek”.  Polskość jako nienormatywność wygłoszonego 25 maja 2025 r. w Warszawie podczas konferencji Kondycja polska. Wczoraj i dziś . Kiedy Józef Piłsudski powiedział „Polska jest jak obwarzanek” chodziło mu o jej kresy, wschodnie i zachodnie. Jego intencją było stwierdzenie, że najbardziej wartościowe sprawy w Polsce rodzą się na obrzeżach, a nie w centrum. Dla polskich nacjonalistów konieczne było więc stwierdzenie, że autor tego bon-motu musiał być „kabotynem”. Jesteśmy być może jednym narodem na świecie, w którym stronnictwo patriotyczne jest rozbite na dwa, biegunowo wręcz przeciwne, „rządzone przez dwie trumny” obozy, z których jeden widzi dobro ojczyzny w minimalizacji (Polska piastowska), a drugi w maksymalizacji (Polska jagiellońska) jej granic. To rozbicie bierze się, jak twierdzę, ze specyficznego charakteru polskości, jej nienormatywności: być Polakiem oznacza nie być przedstawicielem żadnej określonej grupy etni...
Czytaj więcej

Naród jako wspólnota wyobraźni

Obraz
Karol Libelt odkrył, że my, ludzie żyjemy w wyobrażeniach. Stanowią one formę naszej egzystencji i budulec naszych światopoglądów; ekspresję naszych uczuć i sposób komunikowania naszych przeżyć, a zwrotnie medium naszych impresji i kształt naszych przeżyć. W drugim tomie Dziesięciu wieków definiowania polskości  ( de iure 2025, de facto 2026), ukazał się rozdział pt. Naród jako wspólnota wyobraźni . Starałem się przedstawić w nim trzy tezy: Karol Libelt zaproponował teorię filozofii trzeciej wpisującej się w linię rozwojową od koncepcji poiesis Arystotelesa, przez utopię estetyczną Schillera i trzecią krytykę Kanta, po pojęcie światopoglądu Diltheya, którą sam nazwał filozofią wyobraźni (umnictwem)[1]; Bronisław Trentowski uważał, że prawdziwymi twórcami narodu nie jest ani lud, ani nie są elity, lecz są nimi genialne jednostki [2]; poglądy Libelta i Trentowskiego - mimo ich empirycznej opozycji - można pojęciowo pogodzić w tytułowej koncepcji narodu jako wspólnoty wyobraźn...
Czytaj więcej

W stronę nowej racjonalności. Hegel, Trentowski i poszukiwania zaginionej prawdy

Obraz
K. Wyszkowski, W stronę nowej racjonalności. Hegel, Trentowski i poszukiwania zaginionej prawdy , Warszawa 2025 W książce piszę o poznaniu i prawdzie, o filozofii spekulatywnej i filozofii dziejów. O Logice Hegla i o Myślini Trentowskiego. Staram się pokazać, że między filozofią wieku XIX i filozofią wieku XXI zachodzi ciągłość problematyki, wynikająca z ciągłości problemów egzystencjalnych, kwestii żywotnych (by użyć wyrażenia Libelta). A zatem, bolączek praktycznych, etycznych, religijnych, politycznych, które mogą zostać dzięki badaniom teoretycznym łatwiej rozwiązane. Nie stronię też od odniesień do myślicieli XX-wiecznych i współczesnych. Jak jestem wobec nich krytyczny, tak też chętnie usłyszę uwagi krytyczne każdego czytelnika. Zachęcam także do kupowania książki, bo jest tania i, dzięki Wydawnictwu Fundacji Augusta hr. Cieszkowskiego , bardzo ładnie wydana. Łącze do dalszych informacji https://kronos.org.pl/ksiazki/w-strone-nowej-racjonalnosci-hegel-trentowski-i-poszukiwania-za...
Czytaj więcej