Naród jako wspólnota wyobraźni

Karol Libelt odkrył, że my, ludzie żyjemy w wyobrażeniach. Stanowią one formę naszej egzystencji i budulec naszych światopoglądów; ekspresję naszych uczuć i sposób komunikowania naszych przeżyć, a zwrotnie medium naszych impresji i kształt naszych przeżyć.

W drugim tomie Dziesięciu wieków definiowania polskości (de iure 2025, de facto 2026), ukazał się rozdział pt. Naród jako wspólnota wyobraźni. Starałem się przedstawić w nim trzy tezy:

Karol Libelt zaproponował teorię filozofii trzeciej wpisującej się w linię rozwojową od koncepcji poiesis Arystotelesa, przez utopię estetyczną Schillera i trzecią krytykę Kanta, po pojęcie światopoglądu Diltheya, którą sam nazwał filozofią wyobraźni (umnictwem)[1];

Bronisław Trentowski uważał, że prawdziwymi twórcami narodu nie jest ani lud, ani nie są elity, lecz są nimi genialne jednostki [2];

poglądy Libelta i Trentowskiego - mimo ich empirycznej opozycji - można pojęciowo pogodzić w tytułowej koncepcji narodu jako wspólnoty wyobraźni, komponowanej przez genialne jednostki, a kultywowanej przez resztę społeczeństwa [3].

 

 

K. Wyszkowski, Naród jako wspólnota wyobraźni. Karol Libelt i Bronisław Ferdynand Trentowski o polskiej filozofii narodowej i o narodowości filozofii w ogóle, w: M. Gniadek-Zieliński (red.), Polskość – dziesięć wieków definiowania narodu, t. 2, Definiowanie polskości w XIX wieku, Kraków 2025, s. 182-207.

Abstract

As Dilthey after him, Karol Libelt stated that there exist an irreducible part of reality – different both from the realm of cognition, and the realm of practice. Moreover, Libelt argued that this part, the realm of features, non–intellectual forms can be properly understood by imagination, which also partakes in creating those forms. One of those forms is nation. So philosophy, as one of the ways of shaping the features of the world, can also take part in the forming of the nation. Bronisław Trentowski had not recognize the significance of Libelt’s discovery, and reduced it to an input into theoretical philosophy. But, in turn, he had made himself other important input not recognized by Libelt. Namely, he pointed out that the folk is only a product of nation’s history, and the really productive factor in the shaping of the nation are the ingenious individuals, who by their creativity make the nation, and national philosophy contentful. I propose to look at the polymorphous idea of Polish national philosophy through the lenses of two most interesting theses – Libelt’s that the world is shaped by our imagination, and the nation is shaped by the philosophy, and Trentowski’s that neither the folk, nor the elite, but only the creative geniuses can enrich the national philosophy, i.e. the socially responsible thought.

Łącza

https://www.academia.edu/164907018/Nar%C3%B3d_jako_wsp%C3%B3lnota_wyobra%C5%BAni_Karol_Libelt_i_Bronis%C5%82aw_Ferdynand_Trentowski_o_polskiej_filozofii_narodowej_i_o_narodowo%C5%9Bci_filozofii_w_og%C3%B3le

https://www.researchgate.net/publication/401427396_Narod_jako_wspolnota_wyobrazni_Karol_Libelt_i_Bronislaw_Ferdynand_Trentowski_o_polskiej_filozofii_narodowej_i_o_narodowosci_filozofii_w_ogole

[Do całej publikacji]: https://polskosc.edu.pl/2026/02/28/seria-wydawnicza-polskosc-dziesiec-wiekow-definiowania-narodu/