Posty

Jak zostać Bogiem? Misterium Bożoczłowieczeństwa według Bronisława Trentowskiego

Obraz
Część Bożycy lub teozofii Bronisława Trentowskiego poświęcona starożytnym misteriom może sprawić zawód czytelnikom. Skupia się ona na misteriach egipskich, nie greckich, a większość jeśli nie wszystkie wiadomości szczegółowe są zaczerpnięte z ówczesnej literatury przedmiotu, nie polegają na własnych badaniach polskiego filozofa. Jednak można docenić narrację Trentowskiego, jeśli zobaczy się w niej próbę autoetnograficznej rekonstrukcji tajnych praktyk teozoficznych kultywowanych przez egipskich kapłanów, podjętą na podstawie wieloletniej działalności w niemieckiej masonerii. W tym świetle fragmenty Bożycy poświęcone misteriom będzie należało interpretować jako ponadczasowy opis drogi mającej doprowadzić do osiągnięcia Bożoczłowieczeństwa, czyli do stania się Bogiem-człowiekiem. Termin „Bożoczłowieczeństwo”, co warto nadmienić, został, jak wskazano w artykule, ukuty właśnie przez Trentowskiego, wbrew powszechnej opinii przypisującej go (w wersji „Bogoczłowieczeństwo”) Władimirowi Sołowj...

Oświecenie antyreligijne i Oświecenie religijne. Geograficzne kryterium starego Hegla

Obraz
Na nabożeństwie pogrzebowym filozofa kazanie wygłaszał, uważany za twórcę prawicy Heglowskiej, Philipp Konrad Marheineke; Karl Hegel odnotowuje ten fakt jako oczywisty i zaszczytny. „»Czymże jest«, zawołał, »życie, jeśli sam nieśmiertelny musi w tym życiu umrzeć?«”. Friedrich Förster, przedstawiciel uczniów, dodał na cmentarzu: „»Czyż to nie był ten, który pojednywał niewierzących z Bogiem, dzięki któremu nauczyliśmy się poprawnie poznawać Jezusa Chrystusa?«”. Nic dziwnego, że wszyscy czterej, Förster, Karl Hegel, Marheineke i Rosenkranz, uczestniczyli w wydaniu Dzieł, dzięki któremu to projektowi skonceptualizowane zostały i wydane w postaci książkowej liczne wykłady Hegla, dziś stanowiące – oprócz niefortunnej Fenomenologii ducha – główne źródło (co nie znaczy, że obiektywnie najwłaściwsze) dla większości czytelników. Oświecenie – zdaniem Hegla – zaczęło się we Francji, wraz z Descartes’em. Podglebiem dla niego była katolicka antynomia sacrum i profanum, duchowości i cielesności,...

Religia w Oświeceniu. Rozum poszukujący wiary (Słowo wstępne do nr 554 TPcT z 2026 r.)

Obraz
Zgodnie ze znaną definicją Kanta, Oświecenie – rozumiane jako proces intelektualnego i moralnego rozwoju istoty rozumnej – polega na „wyjściu człowieka z zawinionej przez niego niedojrzałości [ Unmündigkeit ]”. W niemieckim oryginale Unmündigkeit oznacza także niepełnoletniość. Choć kwestia wieku może wydawać się drugorzędna, a nawet trywialna – wszak wiele wybitnych dzieł, tak filozoficznych, jak i literackich, od De arte combinatoria G.W. Leibniza po Lucyndę Friedricha Schlegla, wyszło spod pióra dwudziesto- lub dwudziestokilkulatków – gdy w grę wchodzi autonomia rozumu, wiek okazuje się mieć znaczenie. Potrzeba czasu, by wyzwolić się od tego, co Descartes uznał za przeszkodę w realizacji ludzkiej racjonalności: wpływu zmysłów i autorytetu wychowawców. Sam Kartezjusz podstawy swojego systemu filozoficznego odkrył wcześnie, ale główne dzieła, w których owe podstawy wyłożył, opublikował po ukończeniu czterdziestu lat. W tym wypadku nie jest to tylko biograficzna anegdota: wiek dojrzał...

Macedonia i Persja. Dwie definicje wroga

Obraz
O ile dla Krońskiego wybór między postawą Izokratesa a Demostenesa – choć intelektualnie wymagający – jest ostatecznie etycznie wyborem oczywistym, o tyle dla Zielińskiego stanowi dylemat tragiczny. Czy ratować tożsamość grecką przeciwko perskiej, nawet kosztem ateńskiej, czy bronić niepodległości za wszelką cenę, nawet kosztem wpadnięcia w poddaństwo króla królów? Znamienny jest układ książki Grecja niepodległa . Ostatnia część ostatniego rozdziału, Koniec niepodległości , nosi tytuł Izokrates i Arystoteles. To ci dwa mężowie stanowią dla Zielińskiego właściwy koniec suwerennej Hellady. Podboje Filipa i Aleksandra są jej końcem – by przejąć metaforykę Krońskiego – zewnętrznym. Warunkiem przejścia od epoki helleńskiej do epoki hellenistycznej. Końcem wewnętrznym jest synteza formy i summa treści. K. Wyszkowski,  Macedonia i Persja. Dwie definicje wroga ,  Teologia Polityczna Co Tydzień 2026, nr 548. Łącze https://teologiapolityczna.pl/macedonia-i-persja-dwie-definicje-wroga

50. odcinek podcastu "Filozofować po polsku" pt. "Filozofować po polsku - czyli jak?"

Obraz
„Filozofowanie po polsku powinno być nie tylko filozofowaniem akademickim, ale także, i w pewnym sensie przede wszystkim, światopoglądowym , ujmującym wszystkie problemy naszego życia i wylewającym się poza łamy prasy fachowej”. „Zaakcentowałeś moment, który jest bez wątpienia bardzo ważny, czyli moment, że tak powiem, emanacyjny , czyli moment wychodzenia od seminarium, przez czasopisma, ku ludowi. Ale zwróciłbym uwagę jeszcze uwagę na drugi moment, a mianowicie integracyjny . Właśnie należy zwrócić uwagę, że nie ma żadnych podstaw, żebyśmy zakładali, że współcześnie nie ma takich ludzi, jak Brzozowski czy Abramowski, czy Elzenberg, czyli ludzi, którzy pracując mniej lub bardziej poza światem akademickim, a mimo to wnoszą istotny wkład w rozwój filozofii”. „Twardowski w organizowaniu (polskiego życia intelektualnego) też był filozofem. Dbał o to, byśmy my Polacy, a przynajmniej ludzie po polsku piszący i mówiący, działali razem w przedsięwzięciu filozofowania. Byśmy nie byli tylko ato...

Recenzja "W stronę nowej racjonalności" (Warszawa 2025) autorstwa Sławomiry Walczewskiej (">>Nie gań aż przeczytasz<<", Kwartalnik Filozoficzny, t. 53: 2025 [2026])

Obraz
Z wielką przyjemnością przeczytałem krótki, w tradycyjnym rozmiarze recenzji, ale bardzo treściwy tekst Sławomiry Walczewskiej nt. książki W stronę nowej racjonalności. Hegel, Trentowski i poszukiwania zaginionej prawdy  (Warszawa 2025). Autorka osadza moją publikację w dwóch kontekstach, w których do tej pory recenzenci jej nie umieszczali, a mianowicie najdawniejszej historii filozofii pisanej po polsku (Wojciech Dembołęcki, Wywod iedynowłasnego panstwa swiata , Warszawa 1633; Feliks Jaroński, Jakiej filozofii Polacy potrzebują? , Kraków 1810) oraz własnych doświadczeń z uprawiania filozofii w języku polskim w latach 80. i 90. minionego wieku na Uniwersytecie Jagiellońskim. W przypadku obu tych teł mamy do czynienia nie tylko z abstrakcyjną refleksją intelektualną, lecz także z narracją autobiograficzną. Bowiem Polka pisząca o myśli polskiej, także tej powstającej przed jej urodzeniem, opowiada także o sobie, podobnie jak zajmujemy się (także) sobą, gdy badamy dzieje naszych rodz...

Doczesne Królestwo Pruskie i Święte Cesarstwo Rzymskie. Ideał państwowy Hegla

Obraz
Zadanie konceptualizacji systemu westfalskiego przypadło, podług Hegla, kardynałowi Richelieu. To nie ostatni raz, jak zaraz zobaczymy, gdy znajdzie zastosowanie zasada, co Niemiec wymyśli, Francuz uczyni , która stanowi antycypację – choć o zgoła innej wymowie – znanej refleksji Marxa, iż rewolucje duchowe Niemców stanowią odpowiedniki rewolucji materialnych Francuzów. Luter podciął korzenie Świętego Cesarstwa; Richelieu obalił suchy pień. „Spotkał go za to los wielu innych wielkich mężów stanu: złorzeczenia współobywateli, podczas gdy wrogowie jego wielbili dzieło, którym ich zniszczył, jako najświętszy cel swych własnych życzeń, swego prawa i swojej wolności”. Ostatecznie Święte Cesarstwo Rzymskie zniknęło w roku 1806. Zniszczenie Cesarstwa przez Napoleona było już jednak tylko uprzątnięciem z europejskiego lasu martwego drewna. Celem dziejów, które skończyły się gdzieś prawdopodobnie w 1815 roku, był porządek suwerennych państw narodowych, jak Prusy. „Jak Holandia zdobyła niezależn...